Kök kelimeler ek aldığında asli yapısı bozulmaz. Fakat son harfi, kendinden sonrakilere birleşmeyen harflerden birisi ise, bu durumda son harfin içinde bulunduğu heceye bakılır. Eğer açık hece ise, okutucu harf kullanılır; kapalı hece ise kullanılmaz.

1- İsim Çekim Ekleri

A- HAL EKLERİ

İlgi Hali (Tamlayan) Eki (-ın, -in, -un, -ün, -nın, -nin, -nun, -nün)   |    ڭ، نڭ 

ağacın dalı – gözün
mandalının – yolun sonu
sözünün eri – dayının arabası

Belirtme Hali Eki (-ı, -i, -u, -ü)    |   ي 

dilimi – bizi
sevgiyi – koruyu
ütüyü – odayı

Yönelme Hali Eki (-a, -e,)   |    ه 

göze – eve
başa – okula
içeriye – şimdiye

Bulunma Hali Eki (-da, -de, -ta, -te)   |    ده

sormada – her yerde
yatmakta – dinlemekte
verişte – alışta

Ayrılma Hali Eki (-dan, -den, -tan, -ten)    |    دن 

önden – işten
içmekten – koşmadan
hepten – herkesten

Vasıta Hali Eki (-la, -le, -yla, -yle)    |    له ،يله 

araçla – bardakla
yoluyla – iyilikle
salçayla – önüyle

Eşitlik Hali Eki (-ca, -ce, -ça, -çe)   |    جه 

çocukca – iyice
böylece – erkekçe
sizce – kısaca

B- Mülkiyet (İyelik) Ekleri

Birinci tekil şahıs (-m, -ım, -im, -um, -üm)   |   م 

arabam – babam
saçım – sorum
evimi – işim

İkinci tekil şahıs (-n, -ın, -in, -un, -ün)    |    ڭ 

çantan – deden
konağın – sorun
gözünü – tozun

Üçüncü tekil şahıs (-ı, -i, -u, -ü)    |     ي 

Yapısı itibâriyle açık hece olan bu ekten sonra bir hal eki geliyorsa, “ye” okutucusunun düşeceği unutulmamalıdır.

(Mavi kutudakiler ek almış olanlardır.)

arısı – başı
başında – gölgesi
tozunu – arısından

Birinci çoğul şahıs (-mız, -miz, -muz, -müz)     |    مز 

sesimiz – hepimiz
kasamız – oğlumuz
birimiz – sobamız

İkinci çoğul şahıs (-nız, -niz, -nuz, -nüz)     |    ڭز 

saygınız – neneniz
ağabeyiniz – odanız
yıldızınız – seçiminiz

Üçüncü çoğul şahıs (-ları, -leri)    |    لرى

otları – ağaçları
kuşları – suları
sıcakları – yeşillikleri

C- Çoğul Eki (-lar, -ler)   |  لر 

geceler – günler
sular – yıllar
sözcülerimiz – sözlüler

Bu eki alan kelimeler, “la” sesi ile biten ve geniş zaman eki almış fiillerle karıştırılmamalıdır.

(Beyaz kutudakiler isim + çoğul, mavi kutudakiler fiil + geniş zamandır.)

sular
sağlar
taşlar

D- Soru Eki (-mı, -mi, -mu, -mü)     |    مي 

İsim ve fiillerdeki soru eklerinin imlâları aynıdır.

E- Ki Ekleri

Türkçede iki türlü “-ki” eki vardır.

a) Aitlik eki olan “-ki”   |    كي 

Sadece isimlerin sonuna getirilir ve bitişik olarak yazılır. Fiillerden sonra gelmez. Osmanlıcada “kef” harfiyle birlikte “ye” okutucusu ile gösterilir. Âitlik eki olan bu “-ki” cümleden çıkarıldığında mana bozulur.

İsmin, kimle, neyle alâkalı olduğunu belirtir. Ya da zarfiyeti, bir şeyin içinde bulunmayı ifâde eder. “Bahçedeki, seninki, duvardaki” gibi. Ses uyumuna göre bazen “-kü” şeklinde de okunabilir. “Bugünkü, dünkü” gibi.

evdeki – arkadaki
yarınki – seninki
bugünkü – dünkü

b) Bağlaç olan “-ki”   |    كه 

Aslen Farsça olan, Osmanlıcada da aslına uygun olarak “he” okutucusu ile yazılan ve bağlaç olarak kullanılmasıyla önceki âidlik ekinden ayrılan bu ikinci “-ki” eki, hem isimlerden, hem de fiillerden sonra gelebilir. Bağlaç olduğundan dolayıdır ki, yardımcı cümleyi asıl cümleye, sebep, sonuç, açıklama ve kuvvetlendirme cihetleriyle bağlar. Bu ek, cümleden tamamen çıkarılsa bile ma’nâ bozulmaz, ifâde bozukluğu olmaz.

Bağlaç olan “-ki” günümüz imlâsında aitlik eki olan “-ki” eki ile karışmaması için mutlaka ayrı yazılır. Osmanlıcada ise “he” okutucusu ile yazıldığından zâten farklı olup, karışma riski olmadığından bitişik yazılır.

bilmem ki – gör ki
sanki – oynamaz ki
halbuki – velevki

Test

Bu bölümdeki konulardan 10 sorunun 7’sini doğru cevaplamanız gerekmektedir.

6-2-1. İsim Çekim Ekleri testine hoş geldiniz.
Verilmiş olan boşluklara kelimelerin okunuşlarını yazınız.

Sorular havuzdan karışık olarak gelmektedir.
Testi bitirdiğinizde sayfayı yenileyerek yeni sorular çözebilirsiniz.

1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.

6-2-1. İsim Çekim Ekleri testini bitirmek üzeresiniz.

Cevaplarınızı gözden geçirip "Gönder" diyerek sonucunuzu görebilirsiniz.